Nega natija muhim bo‘la boshlaganda Follow Through yo‘qoladi?
Rivojlanayotgan sportchida beqaror Follow Through oddiy texnik xatodek ko‘rinishi mumkin. Otuvchi o‘qdan juda tez chiqadi. Trap yoki skeetda otuvchi o‘qdan keyin qurolni to‘xtatadi. Kamonchi o‘qni chiqargandan keyin harakatni juda erta tugatadi. Dartsda qo‘l harakati qisqaradi. Bilyardda kiy harakati juda erta yakunlanadi. Golfchi diqqatini to‘pning uchishiga juda tez o‘tkazadi. Bocciada diqqat darhol to‘pga o‘tadi. Qilichboz esa harakat hali to‘liq tugamasdan hisob chirog‘ini izlay boshlaydi. Murabbiy buni ko‘radi va tuzatadi: “Ushlab tur.” “Tushirma.” “Harakatni davom ettir.” “Oxirigacha bajar.”
Ba’zan aynan shu kerak bo‘ladi. Rivojlanayotgan sportchi ko‘nikmani hali shakllantiryapti va harakatning yakuniy qismi haqiqatan ham texnik jihatdan beqaror bo‘lishi mumkin. Ammo bu yerda muhim farq bor. Agar Follow Through oddiy mashg‘ulot davomida ham doim o‘zgarib tursa, uni texnik jihatdan rivojlantirish kerak bo‘lishi ehtimoli katta. Agar sportchi mashg‘ulotda harakatni odatdagidek yakunlasa, ammo musobaqa sharoitidagi mashg‘ulotda, xatodan keyin, kuchli seriya davomida yoki muhim urinish oldidan uni qisqartira boshlasa, sodir bo‘layotgan jarayonni faqat texnika bilan tushuntirib bo‘lmaydi.
Bunday paytda sportchining diqqatiga nima bo‘layotganini kuzatish foydali. Natija qanchalik muhim bo‘lsa, sportchi shunchalik tez bilishni xohlaydi: “Tegdimmi?” “Nishon parchalandi-mi?” “Qayerga ketdi?” “Ochko oldimmi?” “Hisob qancha?” Rivojlanayotgan sportchida bu ehtiyoj ayniqsa kuchli bo‘lishi mumkin, chunki har bir urinish natijasi ko‘pincha harakatni to‘g‘ri bajarayotganining tasdig‘i sifatida qabul qilinadi. Yaxshi urinishdan keyin u hammasi to‘g‘ri chiqqaniga ishonch hosil qilishni xohlaydi. Yomon urinishdan keyin esa keyingi natijani imkon qadar tezroq tekshirishga intiladi.
Sportchi hali harakatni bajaryapti, ammo diqqatining bir qismi allaqachon natijaga o‘tgan. Otuvchi monitorga qarashga tayyorlanyapti. Trap yoki skeetda sportchi parchalangan nishonni izlay boshlaydi. Kamonchi diqqatini o‘qqa o‘tkazadi. Golfchi to‘pning uchishini ko‘rishni xohlaydi. Qilichboz hisob chirog‘ini kutadi. Bunday o‘tish uchun tana ham keyingi harakatga tayyorlana boshlaydi. Vizual diqqat, bosh holati, mushaklarning funksional faolligi yoki harakatning davomiyligi ertaroq o‘zgarishi mumkin. Shuning uchun murabbiy o‘q, chiqarish, tashlash yoki zarbadan keyin ko‘rayotgan xato aslida biroz oldinroq boshlangan bo‘lishi mumkin.
Follow Through aynan shuning uchun muhim. Uning vazifasi tashqaridan chiroyli ko‘rinadigan yakuniy holatni saqlash emas. U sportchiga harakatning hal qiluvchi qismidan o‘tish va diqqat natijaga ko‘chishidan oldin harakatni to‘liq yakunlashga yordam beradi. Bu rivojlanayotgan sportchi uchun ayniqsa muhim, chunki uning odatiy harakat ketma ketligi hali shakllanib bormoqda. Agar sportchi natijani tezroq tekshirish uchun harakatni muntazam ravishda qisqartirsa, harakatning aynan shu varianti ham asta sekin odatga aylanishi mumkin.
Bu yerda murabbiy uchun tuzoq bor. Murabbiy qisqargan Follow Throughni ko‘radi va qayta qayta: “Uzoqroq ushla”, deydi. Sportchi ko‘rsatmani bajaradi va keyingi urinishdan so‘ng ataylab yana bir necha soniya holatda qoladi. Tashqaridan yaxshiroq ko‘rinadi. Ammo ba’zan sportchi asl harakatdan allaqachon chiqib ketgan bo‘ladi va shundan keyingina unga “to‘g‘ri” yakunni qo‘shadi. Bitta uzluksiz harakat o‘rniga ikkita alohida vazifa paydo bo‘ladi: avval urinishni bajarish, keyin esa to‘g‘ri Follow Throughni ko‘rsatish.
Shuning uchun faqat sportchi harakatni qanday yakunlayotganiga emas, balki natijaga qachon qiziqa boshlayotganiga ham qarash foydali. Urinishdan keyin so‘rang: “Nima bo‘lganini ko‘rish istagi birinchi marta qachon paydo bo‘ldi?” Oddiy mashg‘ulotni musobaqa sharoitidagi mashg‘ulot bilan taqqoslang. Follow Through xatodan keyin, kuchli seriya davomida yoki sportchi o‘zining joriy natijasini bilganida qisqaradimi, kuzating.
Oddiy mashg‘ulot variantidan ham foydalanish mumkin. Bir necha urinish davomida sportchiga natijani darhol ko‘rish imkonini vaqtincha olib tashlang yoki natijani biroz kechroq ayting. Maqsad sportchini natijaga befarq qilish emas. Maqsad avval odatiy harakatini to‘liq yakunlashga, undan keyin natijani baholashga o‘rgatishdir.
Rivojlanayotgan sportchining murabbiyi uchun asosiy savol: “Qanday qilib uni uzoqroq ushlab turishga o‘rgataman?” emas.
Avval muhimroq narsani aniqlang: Sportchi harakatni hali barqaror yakunlashni o‘rganmaganmi yoki buni allaqachon qila oladi, ammo natijani juda erta bilishni xohlagan paytda harakatdan chiqib keta boshlaydimi?
Javob nimani mashq qilish kerakligini belgilaydi: texnikaning o‘zini yoki natija muhim bo‘lib qolganda ham shu texnikani saqlab qolish qobiliyatini.