Murabbiy xatoni ko‘radi. Ammo uning ortida qo‘rquv turganini har doim ham ko‘ravermaydi.

Musobaqadan keyin murabbiylar deyarli har doim xatolarni tahlil qilishdan boshlaydi. Bu tabiiy. Biz texnika, taktika, jismoniy tayyorgarlik va qaror qabul qilish jarayonini ko‘rib chiqamiz va ko‘pincha haqiqatan ham yaxshilash kerak bo‘lgan jihatlarni topamiz. Ammo bitta muammo bor. Ba’zan biz ko‘rayotgan xato asl sabab bo‘lmaydi. U ancha oldin boshlangan jarayonning faqat oxirgi bo‘g‘ini bo‘lishi mumkin. Mashg‘ulotda sportchi yaxshi o‘zlashtirgan ko‘nikmasini ishonchli va barqaror bajaradi. Musobaqa boshlanganda esa nimadir o‘zgaradi. Sportchi ehtiyotkorroq bo‘lib qoladi yoki aksincha, shoshila boshlaydi. O‘zini tez tez tekshiradi, odatiy ritmini yo‘qotadi va kechagina avtomatik bajarilgan harakatlarga ongli ravishda aralasha boshlaydi. Murabbiyning birinchi savoli odatda “Texnikaga nima bo‘ldi?” bo‘ladi. Ammo ehtimol, birinchi savol boshqacha bo‘lishi kerak: “Sportchiga nima bo‘ldi?”

Texnika bir kechada kamdan kam hollarda o‘zgaradi. Vaziyatning sportchi uchun ahamiyati o‘zgaradi. Kecha bu oddiy mashg‘ulot edi. Bugun esa natija terma jamoaga saralash, medal, kvalifikatsiya, shartnoma, murabbiyning ishonchi yoki bir necha oy, hatto yillar davomida qilingan mehnat natijasini belgilashi mumkin. Aynan shu yerda qo‘rquv paydo bo‘lishi mumkin. Bu har doim ham musobaqaning o‘zidan qo‘rqish emas. Sportchi yutqazishdan, xato qilishdan, kutilgan natijani ko‘rsata olmaslikdan, jamoaning umidini oqlay olmaslikdan yoki erishish uchun juda ko‘p kuch sarflagan narsasini yo‘qotishdan qo‘rqishi mumkin. Ko‘pincha bu qo‘rquv tashqaridan ko‘rinmaydi. Sportchi musobaqani davom ettiradi, kurashadi va imkon qadar yaxshi natija ko‘rsatishga harakat qiladi. Ammo ichkarida boshqa mexanizm allaqachon ishga tushgan bo‘ladi.

Qo‘rquv texnikani kamdan kam hollarda bevosita o‘zgartiradi. Avval u qarorlarni o‘zgartiradi. Sportchi ehtiyotkorroq bo‘lishga qaror qiladi. O‘zini yana bir marta tekshiradi. Harakatni ko‘proq ongli nazorat qilishga urinadi. Xavfni kamaytirishga harakat qiladi. Bu qarorlarning har biri mantiqli ko‘rinadi va hatto mas’uliyat hamda professionallik belgisi sifatida qabul qilinishi mumkin. Ammo asta sekin aynan shu qarorlar ko‘nikmaning qanday bajarilishini o‘zgartiradi. Diqqat boshqa tomonga ko‘chadi. Keraksiz mushak tarangligi paydo bo‘ladi. Tabiiy ritm yo‘qoladi. Avtomatik bajarish buziladi. Shundan keyingina murabbiy ko‘ra oladigan texnik xato paydo bo‘ladi.

Murabbiylikdagi eng qiyin vazifa xatoni tuzatish emas. Eng qiyini xato qayerdan kelganini tushunish. Agar muammoni texnik deb hisoblasak, unga texnik yechim beramiz. Qo‘shimcha mashqlar qo‘shamiz, takrorlashlar sonini oshiramiz, sportchidan harakatni yanada sinchiklab nazorat qilishni va har bir detalga ko‘proq e’tibor berishni talab qilamiz. Ammo asl sabab qo‘rquv bo‘lsa, biz o‘zimiz bilmagan holda harakatning odatdagi bajarilishini buzgan mexanizmni yanada kuchaytirishimiz mumkin. Sportchi allaqachon ortiqcha nazorat qilayotgan edi. Endi biz undan yanada ko‘proq nazorat qilishni so‘raymiz. U allaqachon xato qilishdan qo‘rqayotgan edi. Endi esa sportchida xatoning o‘zi asosiy muammo degan tasavvurni yanada kuchaytiramiz.

Shu tariqa yopiq doira hosil bo‘ladi. Sportchi xatodan qanchalik ko‘p qochishga urinsa, tabiiy bajarish jarayoniga shunchalik ko‘p aralashadi. Qanchalik ko‘p aralashsa, xatolar paydo bo‘lish ehtimoli shunchalik ortadi. Har bir yangi xato qo‘rquvni kuchaytiradi va jarayon yana davom etadi. Shuning uchun musobaqadan keyin xulosa chiqarishga shoshilmaslik muhim. Texnik xato har doim ham texnik muammo degani emas. Ba’zan texnika ancha oldin boshlangan jarayonning ko‘rinib turgan oqibatini ko‘rsatadi. Harakatni o‘zgartirishdan oldin yana bir savol berishga arziydi: “Sportchini odatdagi bajarish usulini o‘zgartirishga nima majbur qildi?”

Javob har doim ham qo‘rquv bo‘lmaydi. Ba’zan sabab charchoq, og‘riq, tayyorgarlikning yetarli emasligi yoki noto‘g‘ri taktik qaror bo‘lishi mumkin. Ammo asl sabab qo‘rquv bo‘lsa, faqat texnik tuzatishlar bilan muammoni hal qilib bo‘lmaydi. Sportchining darajasi qanchalik yuqori bo‘lsa, murabbiy harakatning o‘zini o‘rgatishga shunchalik kam vaqt sarflaydi. Ko‘pincha asosiy vazifa boshqa: nega sportchi eng muhim paytda allaqachon yaxshi o‘zlashtirgan ko‘nikmasini odatdagidek bajara olmay qoldi? Menimcha, aynan shu yerda ko‘rinib turgan oqibatni tuzatish bilan haqiqiy sababni aniqlash o‘rtasidagi farq boshlanadi. Ehtimol, haqiqiy murabbiylik mahorati ham aynan shu yerdan boshlanadi.