Follow-Through: Kelajakdagi chempionlarni shakllantiradigan odat

Yosh sportchilar ko‘pincha o‘q uzilgan, kamon o‘qi qo‘yib yuborilgan yoki to‘p qo‘ldan chiqqan zahoti harakat tugadi deb hisoblaydi. Ammo bu xato faqat juniorlarga xos emas. Aniqlik talab qiladigan sport turlari bilan katta yoshda shug‘ullana boshlaganlar, hatto tajribali sportchilar ham musobaqa bosimi kuchayganda shunday xatoga yo‘l qo‘yishi mumkin. Yaxshi murabbiy harakat bu nuqtada hali tugamaganini biladi. Natijani endi o‘zgartirib bo‘lmasa ham, harakatning o‘zi davom etmoqda. Shuning uchun follow-through oddiy texnik detal emas. Bu har bir harakatning tabiiy yakuniga yetishiga imkon beradigan odat.

Harakatni muddatidan oldin tugatish deyarli barcha aniqlik talab qiladigan sport turlarida uchraydi. Otuvchi darhol monitorga qaraydi. Kamonchi o‘qning uchishini kuzatish uchun boshini ko‘taradi. Golfchi sving tabiiy ravishda tugashidan oldin to‘pga qaraydi. Darts o‘yinchisi dartni qo‘yib yuborishi bilan otuvchi qo‘lini tushiradi. Kyorlingda sportchi harakatni oxirigacha bajarish o‘rniga toshni kuzata boshlaydi. Boulingda o‘yinchi to‘pni qo‘yib yuborgach juda erta tiklanadi. Bilyardchi kiy harakati hali tugamagan bo‘lsa ham, sharlarni kuzata boshlaydi. Yosh qilichboz epizod to‘liq yakunlanmasdan hisob chiroqlari yoki hakamga qaraydi. Bu sportchilarning hech biri ataylab xato qilmoqchi emas. Ular shunchaki natijani imkon qadar tezroq bilishni xohlaydi. Qiziqish va darhol qayta aloqa olish istagi jarayonning o‘zidan ustun keladi.

Muammo shundaki, sportchining diqqati natijani baholashga o‘tib bo‘lgan paytda miya hali harakat dasturini yakunlayotgan bo‘ladi. Asab tizimi bitta yaxlit harakatni mustahkamlash o‘rniga har safar aynan bir nuqtada uziladigan harakatni asta sekin o‘rganadi. Tashqaridan bu farq ahamiyatsiz ko‘rinishi mumkin. Ammo minglab takrorlashlardan keyin aynan shu uzilish sportchi texnikasining bir qismiga aylanadi. Follow-through bilan bog‘liq asosiy muammo sportchining qo‘lini juda erta tushirishi, boshini tez ko‘tarishi yoki holatdan muddatidan oldin chiqishining o‘zi emas. Asosiy muammo miyaning harakatni juda erta tugatishidir. Vaqt o‘tishi bilan harakatni muddatidan oldin tugatish odatiy holga aylanadi. Mashg‘ulotda sportchi buni deyarli sezmasligi mumkin. Musobaqa bosimi ostida esa kichik beqarorliklar kuchliroq namoyon bo‘ladi. Muammoni bosim yaratgandek tuyuladi. Aslida esa bosim asab tizimi minglab takrorlash davomida o‘rgangan narsani shunchaki ko‘rsatib beradi.

Shuning uchun follow-through faqat muhim musobaqalar oldidan e’tibor beriladigan ko‘nikma bo‘lmasligi kerak. U har bir mashg‘ulot davomida shakllanadi. Har bir takrorlash miyaga nimanidir o‘rgatadi. Savol faqat nimani o‘rgatayotganida. Miya harakatni oxirigacha bajarishni o‘rganyaptimi yoki sportchi natijani bilishni xohlagan zahoti uni tark etishni o‘rganyaptimi? Yosh sportchilar uchun follow-through ayni paytda psixologik tayyorgarlik hamdir. Natijani kutish noqulay. Bolalar va o‘smirlarga noaniqlikka chidash tabiiy ravishda qiyinroq. Ular muvaffaqiyat yoki muvaffaqiyatsizlikni darhol bilishni xohlaydi. Shu istakka qaramay harakat ichida qolishni o‘rganganlarida sabr, o‘zini boshqarish va o‘z bajarishiga ishonch ham rivojlanadi. Keyinchalik aynan shu sifatlar musobaqa bosimi ostida juda muhim bo‘ladi, chunki u yerda har bir natijaning hissiy ahamiyati ancha yuqori.

Katta yoshdagi sportchilar uchun ham follow-through bir xil darajada muhim. Ko‘pchilik aniqlik talab qiladigan sport turlarini hayotining keyingi bosqichida boshlaydi va tabiiy ravishda har bir urinishdan keyin natijani darhol bilishni xohlaydi. Ammo asab tizimi butun hayot davomida o‘rganish qobiliyatini saqlaydi. Oxirigacha to‘g‘ri bajarilgan har bir o‘q, tashlash, zarba yoki boshqa harakat yanada barqaror harakat dasturini mustahkamlaydi. To‘g‘ri odatni boshidanoq shakllantirish chuqur o‘rnashib qolgan odatni keyinchalik o‘zgartirishdan har doim osonroq.

Murabbiy uchun follow-through faqat texnikani emas, undan ko‘proq narsani o‘rgatish imkoniyatidir. Sportchi natijadan qat’i nazar harakatni xotirjam oxirigacha bajargan har bir vaziyatda diqqatni saqlash, hissiy barqarorlik va o‘z bajarishiga ishonchni ham rivojlantiradi. Tajribali murabbiylarning follow-throughga katta e’tibor berishining sababi bor. Asab tizimi muhim va ahamiyatsiz detallarni biz kabi ajratmaydi. U muntazam takrorlangan narsani o‘zlashtiradi. Agar sportchi harakatni minglab marta muddatidan oldin tugatsa, miya asta sekin aynan shu usulni to‘g‘ri harakat sifatida qabul qiladi. Avvaliga buning ta’siri deyarli ko‘rinmaydi. Keyinchalik kichik beqarorliklar paydo bo‘ladi. Oxir oqibat sportchi bosim ostida barqarorligini yo‘qotadi va murabbiy yillar davomida shakllangan muammoni tuzatishga majbur bo‘ladi.

Eng yaxshi murabbiylar katta muammolar kamdan kam hollarda katta xatolardan boshlanishini tushunadi. Ular ko‘pincha uzoq vaqt davomida e’tibordan chetda qolgan kichik detallardan boshlanadi. Follow-through ana shunday detallardan biridir. Birinchi mashg‘ulotlarda uni e’tiborsiz qoldirish oson, ammo besh yoki o‘n yildan keyin sportchining qanchalik barqaror bo‘lishiga aynan shu odat ta’sir qilishi mumkin. Juniorlikdagi g‘alabalar vaqt o‘tishi bilan tarixga aylanadi. Havaskor sportdagi yutuqlar ham asta sekin ortda qoladi. Minglab takrorlashlar davomida shakllangan odatlar esa qoladi.

Follow-through harakatning oxiri emas. Bu har bir harakatning tabiiy yakuniga yetishiga imkon beradigan odat. Vaqt o‘tishi bilan aynan shunday odatlar oddiy harakatni mahoratga aylantiradi. Bu sportdagi ilk qadamlarini qo‘yayotgan juniorga ham, eng yuqori darajadagi musobaqaga tayyorlanayotgan olimpiyachiga ham, o‘z imkoniyatlarini to‘liq namoyon etishga intilayotgan katta yoshdagi havaskor sportchiga ham birdek taalluqli.