Follow Through: Paralimpiya sportida barqarorlikni shakllantiradigan odat

Paralimpiya sportida tashxis, klassifikatsiya, tana holati, moslashtirilgan jihozlar yoki harakat cheklovlariga katta e’tibor qaratish tabiiy. Bularning barchasi muhim. Ammo sportchi tik turgan holda, aravachada, protez bilan, tayanch yordamida yoki moslashtirilgan jihozlardan foydalanib musobaqalashishidan qat’i nazar, asab tizimining o‘rganish tamoyillari bir xil bo‘lib qoladi. Ana shunday tamoyillardan biri Follow Through hisoblanadi.

Ko‘plab sportchilar o‘q uzilgan, o‘q kamondan chiqqan, to‘p qo‘ldan ketgan yoki tosh muzga chiqarilgan zahoti harakat tugadi deb hisoblaydi. Yaxshi murabbiy bu unday emasligini biladi. Natijani endi o‘zgartirib bo‘lmasa ham, harakat hali davom etadi. Shuning uchun Follow Through oddiy texnik detal emas. Bu har bir harakatning o‘z tabiiy yakuniga yetishiga imkon beradigan odatdir. Harakatni muddatidan oldin tugatish deyarli barcha Paralimpiya aniqlik sportlarida uchraydi. Para otuvchi darhol monitorga qaraydi. Para kamonchi o‘q qayerga tekkanini ko‘rish uchun boshini ko‘taradi. Boccia sportchisi qo‘l yoki rampa harakati to‘liq tugamasidan to‘pni kuzata boshlaydi. Aravachadagi kyorlingda sportchi chiqarish harakati tugamasidan diqqatini toshga o‘tkazadi. Aravachadagi bilyardchi kiy hali harakatlanayotgan paytda to‘plarga qaraydi. Ularning hech biri xato qilishga urinmaydi. Ular shunchaki natijani imkon qadar tezroq bilishni xohlaydi.

Ammo ko‘plab para sportchilar uchun harakatning juda erta tugashiga yana bir sabab bor. Ularning ko‘pchiligi har kuni surunkali og‘riq, mushaklar kuchsizligi, spastiklik, tremor, koordinatsiya buzilishi yoki tezroq charchash bilan yashaydi. Ayrimlari murakkab holatda tanani doimiy ravishda barqarorlashtirishga majbur. Boshqalari tananing bir tomonidagi cheklangan funksiyani qoplash uchun ikkinchi tomoniga ko‘proq yuk tushiradi. Ayrim sportchilar protez, ortez yoki uzoq vaqt bir holatda o‘tirish sababli noqulaylik his qiladi. Otish, uloqtirish yoki zarbadan keyin kuchlanishni kamaytirish, holatni o‘zgartirish yoki ishlayotgan mushaklarni imkon qadar tezroq bo‘shashtirish istagi mutlaqo tabiiy. Bu zaiflik yoki intizom yetishmasligi emas. Bu tananing normal reaksiyasi. Ammo bu reaksiya harakat tabiiy ravishda tugashidan oldin sodir bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan uning o‘zi odatga aylana boshlaydi.

Muammo faqat tana holatining o‘zgarishida emas. Shu paytda miya hali motor dasturni yakunlayotgan bo‘ladi, diqqat esa allaqachon natijani baholashga yoki noqulaylikdan tezroq chiqishga o‘tgan bo‘ladi. Asab tizimi bitta to‘liq harakatni mustahkamlash o‘rniga, har safar biroz erta tugaydigan harakatni qayta qayta mustahkamlaydi. Minglab takrorlashlardan keyin bu sportchining texnikasining bir qismiga aylanadi. Follow Through bilan bog‘liq asosiy muammo sportchining qo‘lni juda erta tushirishi, bosh holatini o‘zgartirishi yoki mushaklarni muddatidan oldin bo‘shashtirishining o‘zida emas. Asosiy muammo miyaning harakatni juda erta tugatishidir. Sportchi xotirjam bo‘lganida bu deyarli sezilmasligi mumkin. Ammo musobaqa bosimi ostida, charchoq ortganda, og‘riq kuchliroq sezilganda yoki mushaklar tarangligi oshganda har qanday kichik beqarorlik yaqqolroq namoyon bo‘ladi. Tashqaridan qaraganda muammoni stress yoki jismoniy cheklovlar keltirib chiqargandek ko‘rinishi mumkin. Aslida esa bosim asab tizimi minglab mashg‘ulot takrorlashlari davomida nimani o‘rganganini shunchaki ochib beradi.

Shuning uchun Follow Through faqat muhim musobaqa oldidan kerak bo‘ladigan ko‘nikma sifatida qaralmasligi kerak. U har kuni mashg‘ulotda shakllanadi. Har bir takrorlash miyaga nimanidir o‘rgatadi. Savol faqat miya nimani o‘rganayotganida. Harakatni oxirigacha bajarishnimi yoki sportchi natijani ko‘rishni yoki jismoniy noqulaylikni kamaytirishni xohlagan zahoti harakatni tashlab qo‘yishnimi? Para sportchi uchun Follow Through oddiy texnik ko‘nikmadan ko‘proq narsaga aylanadi. U har kuni o‘z tanasi bilan ishlashning bir qismiga aylanadi. Ba’zan harakatni oxirigacha bajarish mushaklarni juda erta bo‘shashtirish, holatni o‘zgartirish yoki noqulaylikni tezroq kamaytirish istagini bir oz kechiktirishni talab qiladi. Shu sababli yaxshi Follow Through faqat to‘g‘ri texnikani emas, sabr, diqqat va harakatning o‘ziga hurmatni ham talab qiladi. Sportchining biomexanikasi qanchalik murakkab bo‘lsa, to‘g‘ri yakunlangan har bir harakat shunchalik katta ahamiyatga ega bo‘ladi.

Para murabbiy uchun Follow Through sportchidan otishdan keyin yana bir soniya qimirlamay turishni talab qilish degani emas. Muhimi sportchi butun motor dasturni yakunladimi yoki yo‘qmi, shuni aniqlash. Agar sportchi mushaklardagi yukni juda erta kamaytirsa, tana holatini o‘zgartirsa, og‘irlik taqsimotini almashtirsa, barqarorlashtiruvchi mushaklarni bo‘shashtirsa yoki harakat tugamasidan natijani izlay boshlasa, murabbiy oddiy texnik xatodan ko‘proq narsani ko‘ryapti. U asab tizimi harakatni o‘rganishni qaysi nuqtada to‘xtatayotganini ko‘ryapti. Shu bilan birga, maqsad barcha sportchilarni bir xil harakatlantirish emas. Har bir para sportchining jismoniy imkoniyatlari, cheklovlari va tanani barqarorlashtirish usullari turlicha. Ammo tamoyil bir xil bo‘lib qoladi. Har bir sportchi o‘z individual imkoniyatlari doirasida harakatni imkon qadar to‘liq yakunlashi kerak.

Eng yaxshi para murabbiylar katta muammolar odatda katta xatolardan boshlanmasligini biladi. Ular uzoq vaqt sezilmay qoladigan kichik detallardan boshlanadi. Follow Through ana shunday detallardan biridir. Harakat go‘yoki allaqachon tugagandan keyin sodir bo‘lgani uchun uning ahamiyatini kamaytirib baholash oson. Ammo aynan shu paytda asab tizimi harakatni o‘rganish jarayonini yakunlaydi. Agar harakat minglab marta to‘g‘ri yakunlansa, aynan shu odatga aylanadi. Agar u minglab marta muddatidan oldin uzilsa, aynan shu holat odatga aylanadi.

Bu Paralimpiya sportining muhim xususiyatlaridan biridir. Jismoniy cheklovlar biomexanikani o‘zgartirishi mumkin, ammo ular asab tizimining o‘rganish tamoyillarini o‘zgartirmaydi. Har bir sportchi turlicha harakat qiladi, lekin har bir miya bir xil asosiy tamoyillar orqali o‘rganadi. Follow Through shunchaki otish, uloqtirish yoki zarbadan keyin sodir bo‘ladigan jarayon emas. Bu har bir harakatni o‘z tabiiy yakuniga yetkazish odatidir. Vaqt o‘tishi bilan u barqaror natijaning asoslaridan biriga aylanadi va sportchiga o‘z individual qiyinchiliklariga qarshi kurashib emas, balki ularni hisobga olgan holda samarali harakat qilish imkonini beradi.