Follow Through: Harakat aslida qayerda tugaydi?

Sportchilardan texnikaning eng muhim elementlarini sanab berishni so‘rasangiz, Follow Through kamdan kam hollarda ro‘yxatning boshida turadi. Ko‘pchilik uni o‘q yoki zarbadan keyin bajariladigan kichik texnik detal deb hisoblaydi. Bu sportdagi eng keng tarqalgan noto‘g‘ri tushunchalardan biridir. Chuqurroq qaralsa, Follow Through shunchaki navbatdagi texnik element emas. U sportchining butun sensor-motor dasturni muddatidan oldin to‘xtatmasdan oxirigacha bajarish qobiliyatini aks ettiradi. Aniqlik talab qiladigan sport turlarida harakatlar kamdan kam hollarda boshida buziladi. Ko‘pincha muammo eng oxirida, harakat allaqachon bajarilgan, ammo natija hali noma’lum bo‘lgan paytda paydo bo‘ladi. Aynan shu vaqtda diqqat harakatni kuzatishni to‘xtatib, natijani baholashga o‘tadi. Otuvchi holatdan juda erta chiqadi. Kamonchi darhol o‘q qayerga tekkanini izlaydi. Golfchi sving tabiiy ravishda tugashidan oldin boshini ko‘taradi. Darts o‘yinchisi dartni chiqargan zahoti tashlayotgan qo‘lini to‘xtatadi. Boulingchi juda erta gavdasini tiklaydi. Bilyardchi kiy harakati hali tugamasdan sharlarni kuzata boshlaydi. Qilichboz epizod hali to‘liq tugamagan bo‘lsa ham, diqqatini hisob chiroqlari yoki hakam qaroriga o‘tkazadi. Tashqaridan bular turli texnik xatolardek ko‘rinadi, ammo ularning asosida bitta mexanizm yotadi. Jismonan harakat hali davom etmoqda. Psixologik jihatdan esa sportchi allaqachon natijaga o‘tib bo‘lgan.

Zamonaviy neyrofan yuqori darajada o‘zlashtirilgan harakatni yagona sensor-motor dastur sifatida tushuntiradi. Miya alohida texnik elementlarni birma bir boshqarish o‘rniga tayyorgarlikdan yakunlanishgacha bo‘lgan butun ketma ketlikni tashkil qiladi. Harakat boshlanishidan oldin asab tizimi ichki modelni yaratadi va bajariladigan harakatdan qanday sensor oqibatlar kutilishini oldindan bashorat qiladi. Harakat tugagach, bu bashoratlar real sensor qayta aloqa bilan solishtiriladi. Ushbu taqqoslash motor o‘rganish va ko‘nikmaning asta sekin takomillashib borishini ta’minlaydigan asosiy mexanizmlardan biridir. Sportchi harakatdan juda erta chiqib ketsa, sensor-motor dasturning yakuniy bosqichi ham o‘zgaradi. Bu tashqaridan deyarli ko‘rinmasligi mumkin, ammo har bir muddatidan oldingi uzilish bosim ostida harakat barqarorligini pasaytiradi va sportchini avtomatik bajarish o‘rniga tobora ko‘proq ongli nazoratga tayanishga undaydi.

Eng muhimi, muammo odatda mushaklardan boshlanmaydi. U sportchi noaniqlikka chidashni qiyinlashtira boshlagan paytda paydo bo‘ladi. O‘q hali uchmoqda. Kamon o‘qi hali nishon tomon ketmoqda. Golf to‘pi hali teshik tomon yumalamoqda. Dart hali doskaga yetib bormadi. Hakam hali qarorini chiqarmadi. Aynan shu paytda diqqat harakatni tark eta boshlaydi. Natijaning ahamiyati qanchalik katta bo‘lsa, uni imkon qadar tezroq bilish istagi shunchalik kuchli bo‘ladi. Ammo natijani endi o‘zgartirib bo‘lmaydi. Hali davom etayotgan harakatning sifatiga esa ta’sir qilish mumkin. Shuning uchun Follow Through ko‘pincha mashg‘ulotda emas, aynan musobaqada buziladi. Texnika o‘zgarmadi. Mushaklar o‘zgarmadi. O‘zgargan narsa diqqatning yo‘nalishidir.

Follow Throughni mashq qilish texnikani tuzatishdan boshlanmaydi. U diqqatni harakat tabiiy ravishda yakunlanguncha uning ichida saqlashni o‘rganishdan boshlanadi. Natijani imkon qadar tezroq bilish istagi har doim mavjud bo‘ladi, ayniqsa musobaqa bosimi ostida. Diqqat harakat bilan birga qolayotgan ekan, sensor-motor dastur yaxlitligini saqlaydi. Diqqat natijani baholashga o‘tgan zahoti dastur muddatidan oldin tugay boshlaydi. Elita sportchilari Follow Throughni alohida texnik ko‘nikma sifatida kamdan kam qabul qiladi. Ular uchun bu shunchaki harakatning tabiiy davomidir. Ular intizom uchun yoki texnik jihatdan to‘g‘ri ko‘rinishi uchun holatni ushlab turmaydi. Ular harakat ichida qoladi, chunki ularning idrokida harakat hali tugamagan.

Elita sportida natija kamdan kam hollarda katta xatolar tufayli boy beriladi. Ko‘pincha uni ko‘pchilik ahamiyatsiz deb hisoblaydigan detallar hal qiladi. Follow Through ana shunday detallardan biridir. Aniqlik talab qiladigan sport turlarida harakat o‘q uzilganida, kamon o‘qi chiqarilganida, golf tayoqchasi to‘pga tekkanida yoki qilichbozlikda tig‘ tegishni amalga oshirganida tugamaydi. Harakat sportchining diqqati uni oxirigacha kuzatib borishni to‘xtatgan paytdagina tugaydi.