“Xato qilsam-chi?”
Deyarli har bir yosh sportchi musobaqa oldidan hech bo‘lmaganda bir marta: “Xato qilsam-chi?” deb o‘ylagan. Kechagina mashg‘ulotda hammasi oson tuyulardi. Tanish harakatlarni har bir detal haqida o‘ylamasdan bajarardingiz. Keyin musobaqa kuni keladi va birdan oylar, hatto yillar davomida muvaffaqiyatli bajarib kelgan harakatingizni qilish qo‘rqinchli bo‘lib qoladi. Ko‘plab sportchilar darhol o‘zini tayyor emas, sport formasini yo‘qotgan yoki yetarlicha kuchli emas deb o‘ylay boshlaydi. Ammo ko‘pincha aslida boshqa jarayon sodir bo‘lmoqda.
Diqqat harakatni bajarishdan xatoga yo‘l qo‘ymaslikka o‘tganda, miya boshqacha ishlay boshlaydi. Avtomatiklashib borayotgan harakatni bajarishga yordam berish o‘rniga u hamma narsani tekshirish va nazorat qilishga kirishadi. Odatda tabiiy bajariladigan harakatlar birdan ongli kuch talab qila boshlaydi. Harakat qotib qoladi, ortiqcha taranglik paydo bo‘ladi va bitta xatodan keyin go‘yo qanday bajarishni unutib qo‘ygandek tuyulishi mumkin. Aslida siz hech narsani unutmagansiz. Qobiliyatingiz ham yo‘qolmagan. Qo‘rquv shunchaki odatda yaxshi natija ko‘rsatishga yordam beradigan diqqatingizning bir qismini egallab oldi.
Qo‘rquvning eng murakkab tomoni shundaki, u kamdan kam hollarda o‘zini ochiq ko‘rsatadi. Ko‘pincha u boshqa fikrlar ortiga yashirinadi: “Murabbiyning umidini oqlamay qolma.” “Bu seriyani buzib qo‘yma.” “Hamma yaxshi natija kutyapti.” “Bugun yutqazsam, balki men yetarlicha yaxshi sportchi emasdirman.” Asta sekin maqsad ham o‘zgaradi. Eng yaxshi harakatingizni bajarishga intilish o‘rniga xato qilmaslikka harakat qila boshlaysiz. Aynan shu paytda sportchi o‘z imkoniyatini to‘liq namoyon qilish uchun emas, xatodan saqlanish uchun otishni, yugurishni, sakrashni yoki o‘ynashni boshlaydi.
Bitta narsani doimo esda tutish kerak. Musobaqa oldidan qo‘rquvni his qilish sizning kuchsiz sportchi ekaningizni anglatmaydi. Bu musobaqa siz uchun muhim ekanini anglatadi. Deyarli har bir jiddiy sportchi buni boshdan kechiradi. Boshlovchi va yuqori darajadagi sportchi o‘rtasidagi farq birida qo‘rquv bor, boshqasida esa yo‘qligida emas. Farq shundaki, kuchli sportchi qo‘rquvga o‘zining o‘rniga qaror qabul qilishga yo‘l qo‘ymaydi. Qo‘rquv yonida turgan paytda ham u o‘z vazifasini bajarishda davom etadi. Sportchi rivojlantirishi mumkin bo‘lgan eng muhim ko‘nikmalardan biri ham aynan shu.