Follow Through: Kelajak chempionlarini shakllantiradigan odat
Yosh sportchilar ko‘pincha o‘q uzilgan, kamon o‘qi tetivadan chiqqan yoki to‘p qo‘ldan chiqib ketgan zahoti harakat tugadi deb hisoblaydi. Ammo bu xato faqat yosh sportchilarga xos emas. Aniqlik talab qiladigan sport bilan katta yoshda shug‘ullana boshlaganlar ham, musobaqa bosimi kuchayganda tajribali sportchilar ham shunday qiladi. Yaxshi murabbiy esa bu paytda harakat hali tugamaganini biladi. Natijani endi o‘zgartirib bo‘lmaydi, ammo harakatning o‘zi hali davom etmoqda. Shuning uchun Follow Through oddiy texnik detal emas. Bu har bir harakatning o‘z tabiiy yakuniga yetishiga imkon beradigan odatdir.
Harakatni muddatidan oldin tugatish deyarli barcha aniqlik talab qiladigan sport turlarida uchraydi. Otuvchi darhol monitorga qaraydi. Kamonchi o‘qni kuzatish uchun boshini ko‘taradi. Golfchi sving tabiiy ravishda tugashidan oldin to‘pga qaraydi. Darts o‘yinchisi dartni chiqargan zahoti qo‘lini tushiradi. Kerlingda sportchi harakatni to‘liq yakunlash o‘rniga toshni kuzata boshlaydi. Boulingda to‘pni chiqargach juda erta gavdasini tiklaydi. Bilyardda kiy hali harakatlanayotgan paytda sharlarni kuzatadi. Yosh qilichboz epizod to‘liq tugamasdan hisob chiroqlari yoki hakamga qaraydi. Bu sportchilarning hech biri ataylab xato qilmayapti. Ular shunchaki natijani imkon qadar tezroq bilishni xohlaydi. Qiziqish va darhol qayta aloqa olish istagi jarayonning o‘zidan kuchliroq bo‘lib qoladi.
Muammo shundaki, sportchining diqqati natijani baholashga o‘tib bo‘lgan paytda miya hali motor dasturni yakunlayotgan bo‘ladi. Asab tizimi bitta yaxlit harakatni mustahkamlash o‘rniga har safar aynan bir nuqtada uziladigan harakatni asta sekin o‘rganadi. Tashqaridan bu farq ahamiyatsizdek ko‘rinishi mumkin. Ammo minglab takrorlardan keyin ushbu uzilish sportchining texnikasiga aylanadi. Follow Throughdagi asosiy muammo sportchining qo‘lini juda erta tushirishi, boshini ko‘tarishi yoki holatdan muddatidan oldin chiqishining o‘zi emas. Asosiy muammo miyaning harakatni juda erta tugatishidir. Vaqt o‘tishi bilan bunday yakunlash yangi me’yorga aylanadi. Mashg‘ulotda sportchi buni deyarli sezmasligi mumkin. Musobaqa bosimi ostida esa har qanday kichik beqarorlik kuchayadi. Go‘yo muammoni stress yaratgandek tuyuladi. Aslida stress asab tizimi minglab takrorlar davomida nimani mashq qilganini shunchaki ko‘rsatib beradi.
Shuning uchun Follow Through faqat muhim musobaqalar oldidan e’tibor beriladigan ko‘nikma bo‘lishi mumkin emas. U har bir mashg‘ulotda shakllanadi. Har bir takror miyaga nimanidir o‘rgatadi. Savol faqat nimani o‘rgatayotganida. Miya harakatni oxirigacha bajarishni o‘rganyaptimi yoki sportchi natijani bilishni xohlagan zahoti undan chiqib ketishni o‘rganyaptimi? Yosh sportchilar uchun Follow Through psixologik mashq hamdir. Natijani kutish noqulay. Bolalar va o‘smirlar uchun noaniqlikka chidash tabiiy ravishda qiyinroq. Ular muvaffaqiyat yoki xato haqida darhol tasdiq olishni xohlaydi. Shu istakka qaramay harakat ichida qolishni o‘rganganlar sabr, o‘zini boshqarish va o‘z bajarishiga ishonishni ham rivojlantiradi. Keyinchalik aynan shu sifatlar musobaqa bosimi ostida, har bir natijaning emotsional ahamiyati ancha oshgan paytda juda muhim bo‘ladi.
Katta yoshda sport bilan shug‘ullana boshlaganlar uchun ham Follow Through bir xil darajada muhim. Ko‘pchilik aniqlik talab qiladigan sport turlarini keyinroq kashf etadi va tabiiy ravishda har bir urinishdan keyin natijani darhol bilishni xohlaydi. Ammo asab tizimi butun umr davomida o‘rganish qobiliyatini saqlab qoladi. To‘liq yakunlangan har bir o‘q, tashlash, zarba yoki boshqa harakat yanada barqaror motor dasturni mustahkamlaydi. To‘g‘ri odatni boshidan shakllantirish chuqur o‘rnashib qolgan noto‘g‘ri odatni keyinchalik almashtirishdan har doim osonroq.
Murabbiy uchun Follow Through faqat texnikani o‘rgatish imkoniyati emas. Sportchi natijadan qat’i nazar harakatni xotirjam yakunlagan har safar konsentratsiya, emotsional barqarorlik va o‘z bajarishiga ishonchni ham rivojlantiradi. Tajribali murabbiylar Follow Throughga katta e’tibor berishining sababi bor. Asab tizimi muhim va ahamiyatsiz detallarni ajratmaydi. U muntazam takrorlanadigan narsani saqlab qoladi. Sportchi harakatni minglab marta muddatidan oldin tugatsa, miya asta sekin aynan shu shaklni to‘g‘ri harakat sifatida qabul qiladi. Dastlab buning ta’siri deyarli ko‘rinmaydi. Keyinchalik kichik beqarorliklar paydo bo‘ladi. Oxir oqibat sportchi bosim ostida barqarorligini yo‘qotadi va murabbiy yillar davomida shakllanib kelgan muammoni tuzatishga majbur bo‘ladi.
Eng yaxshi murabbiylar katta muammolar kamdan kam hollarda katta xatolardan boshlanishini tushunadi. Ular uzoq vaqt davomida e’tibordan chetda qolgan kichik detallardan boshlanadi. Follow Through ana shunday detallardan biridir. Birinchi mashg‘ulotda unga ahamiyat bermaslik oson, ammo besh yoki o‘n yil o‘tib sportchining qanchalik barqaror bo‘lishiga aynan shu odat ta’sir qilishi mumkin. Juniorlikdagi g‘alabalar bir kun kelib tarixda qoladi. Havaskorlikdagi natijalar ham vaqt o‘tishi bilan unutiladi. Minglab takrorlar davomida shakllangan odatlar esa sportchi bilan qoladi.
Follow Through harakatning shunchaki oxiri emas. Bu har bir harakatga o‘z tabiiy yakuniga yetish imkonini beradigan odatdir. Vaqt o‘tishi bilan aynan shunday odatlar harakatni mahoratga aylantiradi. Sportchi ilk qadamlarini qo‘yayotgan junior bo‘ladimi, eng yuqori darajadagi musobaqaga tayyorlanayotgan olimpiyachi bo‘ladimi yoki o‘z imkoniyatlarini to‘liq ochishga intilayotgan katta yoshli havaskor bo‘ladimi, bu tamoyil o‘zgarmaydi.