Nega bosim ostida yosh sportchining diqqati torayadi?

Musobaqa paytida g‘alati holat yuz berishi mumkin. Siz diqqatni saqlashga qattiq harakat qilasiz, ammo qanchalik ko‘p urinsangiz, atrofingizdagi narsalarni shunchalik kam seza boshlaysiz. Muvaffaqiyatsiz urinishdan keyin bitta texnik detalni kuzatishga kirishasiz va bir necha daqiqadan so‘ng ritmingizni yo‘qotganingizni tushunasiz. Raqibning natijasiga qaraysiz va o‘z harakatingizni qanday bajarganingizni deyarli eslay olmaysiz. Murabbiydan texnik ko‘rsatma eshitasiz va keyingi bir necha urinish davomida faqat shu detalni tekshirasiz. Keyin murabbiy: “Shoshila boshlaganingni sezmadingmi?” deb so‘raydi. Yo‘q, sezmadingiz. Holbuki, o‘zingizni juda yaxshi konsentratsiya qilyapman deb o‘ylagansiz.

Musobaqa yosh sportchining diqqatidan oddiy mashg‘ulotga qaraganda ancha ko‘p narsani talab qiladi. Mashg‘ulotda vaziyatning katta qismi tanish. Urinishni takrorlash, to‘xtash, murabbiydan so‘rash va nimanidir tuzatish mumkin. Musobaqada esa o‘z harakatingizni bajarish bilan birga sharoit, vaqt, hakamlarning buyruqlari, raqiblar va natijalarni ham hisobga olishingiz kerak. Tana biroz boshqacha sezilishi mumkin, odatda tanish bo‘lgan harakat birdan ko‘proq e’tibor talab qiladi, xato esa mashg‘ulotdagi aynan shu xatoga qaraganda butunlay boshqacha qabul qilinadi. Talablar oshgani sari diqqat ayni paytda eng muhimdek tuyulgan narsani tanlay boshlaydi. Aynan shu yerda bitta signalga yopishib qolish oson. Yomon natija harakat qanday bajarilganidan muhimroq bo‘lib qoladi. Mo‘ljal tasviridagi noodatiy harakat diqqatni ritmdan olib ketadi. Raqibning natijasi o‘z rejangizdan muhimroq bo‘lib qoladi. Murabbiyning texnik ko‘rsatmasi esa keyingi har bir urinishda albatta nazorat qilish kerakdek tuyuladigan detalga aylanadi.

Qolgan hamma narsa davom etmoqda, ammo siz uni kamroq sezasiz. Diqqat juda kuchli torayganda bu holat ba’zan diqqatning tunnel shaklida torayishi, attentional tunneling deb ataladi. Bu sportchi harakat qilishdan to‘xtadi yoki konsentratsiyasini yo‘qotdi degani emas. Ba’zan aksincha bo‘ladi. Siz yanada kuchliroq konsentratsiya qilishga harakat qilasiz, ammo diqqatingizning deyarli hammasi sodir bo‘layotgan voqeaning juda kichik bir qismiga yig‘ilib qoladi. Shuning uchun “diqqatni jamla” yoki “konsentratsiya qil” degan ko‘rsatmalar umuman yordam bermasligi mumkin. Siz allaqachon konsentratsiya qilyapsiz. Shunchaki diqqatingiz haddan tashqari torayib ketgan.

Yosh sportchining vazifasi hamma narsani nazorat qilishni o‘rganish emas. Vaqt o‘tishi bilan harakatni bajarish paytida aslida nimaga e’tibor berish kerakligini va nimani nazoratsiz qoldirish mumkinligini tushunish kerak. Har bir urinishdan keyin texnika, natija, tana sezgilari va raqiblarni bir vaqtning o‘zida kuzatishga urinish sizga ko‘proq diqqat bermaydi. Urinishlar orasida bir lahza to‘xtab, yopishib qolgan detalingizni tekshirishni bas qilishingiz, vaziyatga kengroq qarashingiz va o‘zingizdan: “Hozir butun diqqatim qayerda?” deb so‘rashingiz mumkin. Agar javob “natijada”, “raqibimda”, “oldingi xatoda” yoki “bitta texnik detalda” bo‘lsa, nima uchun bajarishingizning boshqa qismlari diqqatingizdan yo‘qola boshlaganini tushunish osonroq bo‘ladi.

Yosh sportchiga har doim ham kuchliroq konsentratsiya kerak emas. Ba’zan birinchi navbatda konsentratsiyangiz qayerga ketganini payqash kerak.